لک ملاسما چیست؟ ملاسما یک اختلال رنگدانه‌ای مزمن است که به شکل لک‌های قهوه‌ای تا خاکستری و معمولاً قرینه روی صورت ظاهر می‌شود. ملاسما بیشتر روی گونه‌ها، پیشانی، بالای لب و بینی دیده می‌شود و با آفتاب و تغییرات هورمونی تشدید می‌شود.

ملاسما خطرناک نیست، اما چون به‌راحتی برمی‌گردد و ممکن است با لک‌های دیگر اشتباه گرفته شود، شناخت دقیق آن اهمیت زیادی دارد. در این مقاله علائم، علت، تفاوت ملاسما با کک‌ومک و مسیر درمان آن را مرور می‌کنیم.

لک ملاسما چیست؟

ملاسما پوستی نوعی افزایش رنگدانه است که در آن سلول‌های رنگدانه‌ساز پوست بیش از حد فعال می‌شوند و ملانین بیشتری می‌سازند. نتیجه این فعالیت، لک‌هایی با مرز نامنظم و رنگ قهوه‌ای روشن تا تیره یا گاهی خاکستری است. ملاسما صورت در خانم‌ها بسیار شایع‌تر از آقایان است و معمولاً بین ۲۰ تا ۴۰ سالگی شروع می‌شود. افراد با پوست گندمی و تیره‌تر هم بیشتر در معرض ملاسما هستند، چون سلول‌های رنگدانه‌ساز در پوست آن‌ها فعال‌تر است.

ملاسما فقط یکی از دلایل تیره شدن پوست صورت است. اینکه علت تیرگی پوست چیست پاسخ گسترده‌تری دارد و عوامل مختلفی از التهاب تا داروها را شامل می‌شود؛ اما ملاسما الگو و رفتار مشخص خودش را دارد.

علائم ملاسما و محل‌های رایج آن

علائم ملاسما بیشتر ظاهری‌اند: لک‌های قهوه‌ای یا خاکستری با مرز نامنظم که معمولاً در دو طرف صورت به شکل قرینه دیده می‌شوند. ملاسما خارش، درد یا برجستگی ندارد و فقط رنگ پوست را تغییر می‌دهد.

محل‌های رایج ملاسما این‌ها هستند:

  • گونه‌ها؛ شایع‌ترین محل
  • پیشانی
  • بالای لب
  • بینی
  • چانه

ویژگی مهم ملاسما این است که در تابستان و بعد از قرار گرفتن در آفتاب تیره‌تر و در زمستان کمی روشن‌تر می‌شود. تصاویر ملاسما معمولاً همین لک‌های قرینه و پهن را روی گونه‌ها و پیشانی نشان می‌دهند.

ملاسما پیشانی

ملاسما پیشانی معمولاً به شکل لک‌های پهن و قهوه‌ای در بخش میانی یا کناری پیشانی ظاهر می‌شود و گاهی تا خط رویش مو ادامه پیدا می‌کند. این ناحیه به دلیل قرار گرفتن مستقیم در برابر آفتاب، زودتر تیره می‌شود. ملاسما پیشانی گاهی با لک‌های ناشی از محصولات آرایشی یا عطرها اشتباه گرفته می‌شود. تشخیص دقیق آن با معاینه پزشک ممکن است.

ملاسما معمولاً با یکی از سه الگو دیده می‌شود: الگوی مرکزی صورت که پیشانی، گونه‌ها، بینی و بالای لب را درگیر می‌کند و شایع‌ترین است؛ الگوی گونه‌ای که بیشتر به گونه‌ها و بینی محدود است؛ و الگوی فکی که در امتداد خط فک دیده می‌شود. شناخت این الگوها به تشخیص ملاسما از لک‌های دیگر کمک می‌کند.

ملاسما بدن

ملاسما بدن کمتر از ملاسما صورت دیده می‌شود و بیشتر روی ساعد، گردن و بالای سینه ظاهر می‌شود؛ نواحی‌ای که در معرض آفتاب‌اند. ملاسما بدن بیشتر در افراد میانسال و گاهی همراه با ملاسما صورت دیده می‌شود.

ملاسما بدن را نباید با تیرگی نواحی مثل زیربغل، کشاله ران و بیکینی اشتباه گرفت. این تیرگی‌ها معمولاً به اصطکاک، موبرداری یا عوامل هورمونی دیگر مربوط‌اند و درمان متفاوتی دارند؛ هزینه وایتنینگ بیکینی هم بر اساس همین تفاوت و وسعت ناحیه برآورد می‌شود.

علت ملاسما چیست؟

ملاسما علت واحدی ندارد و از ترکیب چند عامل ایجاد می‌شود. مهم‌ترین عوامل این‌ها هستند:

  • اشعه UV و نور مرئی: آفتاب مهم‌ترین عامل شروع و تشدید ملاسماست. حتی نور مرئی، که ضدآفتاب‌های معمولی کامل جلوی آن را نمی‌گیرند، ملاسما را تیره‌تر می‌کند.
  • تغییرات هورمونی: بارداری، قرص‌های ضدبارداری هورمونی و هورمون‌درمانی ملاسما را فعال می‌کنند.
  • ژنتیک: بسیاری از افراد مبتلا، سابقه ملاسما در خانواده دارند.
  • گرما: گرمای محیط، آشپزخانه یا سونا هم می‌تواند ملاسما را تشدید کند.
  • برخی محصولات آرایشی و داروها: محصولاتی که پوست را به نور حساس می‌کنند، احتمال ملاسما را بیشتر می‌کنند.

تفاوت ملاسما با کک‌ومک و سایر لک‌های صورت

ملاسما با لک‌های پهن، قرینه و نامنظم شناخته می‌شود، در حالی که کک‌ومک نقطه‌های ریز و پراکنده است. جدول زیر تفاوت ملاسما را با لک‌های رایج صورت نشان می‌دهد.

ویژگی ملاسما کک‌ومک لک آفتابی لک بعد از جوش
شکل لک‌های پهن، نامنظم و قرینه نقطه‌های ریز و پراکنده لک‌های گرد یا بیضی با مرز مشخص لک‌های کوچک در محل جوش قبلی
محل گونه، پیشانی، بالای لب بینی، گونه‌ها، شانه‌ها صورت، پشت دست، شانه هر جا که جوش بوده
سن شروع معمولاً ۲۰ تا ۴۰ سالگی کودکی معمولاً بعد از ۴۰ سالگی هر سنی، بعد از جوش
پاسخ به آفتاب به‌شدت تیره‌تر می‌شود در تابستان تیره‌تر می‌شود به‌تدریج بیشتر می‌شود تیره‌تر و ماندگارتر می‌شود

کک‌ومک معمولاً از کودکی و در افراد با پوست روشن‌تر دیده می‌شود. زمینه ژنتیکی و قرار گرفتن در آفتاب، علت به‌وجود آمدن کک و مک است و رفتار آن با ملاسما فرق دارد؛ کک‌ومک به درمان‌ها معمولاً بهتر جواب می‌دهد.

لک بارداری یا ملاسما؟

لک بارداری در واقع نوعی ملاسماست که به دلیل تغییرات هورمونی دوران بارداری ایجاد می‌شود. به همین دلیل پرسش لک بارداری یا ملاسما دو اسم برای یک مشکل است. لک بارداری ممکن است بعد از زایمان و پایان شیردهی به‌تدریج کم‌رنگ شود، اما در برخی خانم‌ها باقی می‌ماند. بسیاری از درمان‌های ملاسما در بارداری و شیردهی ممنوع‌اند و فقط ضدآفتاب و درمان‌هایی که پزشک تأیید می‌کند مجازند.

خانم‌هایی که در بارداری ملاسما گرفته‌اند، در بارداری‌های بعدی یا با مصرف قرص‌های ضدبارداری هورمونی هم بیشتر در معرض برگشت آن هستند. محافظت از آفتاب از همان ماه‌های اول بارداری، احتمال شروع یا تشدید لک بارداری را کمتر می‌کند.

ملاسما چطور تشخیص داده می‌شود؟

ملاسما با معاینه متخصص پوست تشخیص داده می‌شود و در بیشتر موارد به آزمایش خاصی نیاز ندارد. پزشک الگو، محل و رنگ لک‌ها را بررسی می‌کند و درباره سابقه بارداری، داروها و آفتاب سؤال می‌کند.

ابزارهایی مثل لامپ وود و درموسکوپی به پزشک کمک می‌کنند عمق رنگدانه را مشخص کند. ملاسما سه نوع اصلی دارد:

  • اپیدرمی: رنگدانه در لایه سطحی است؛ مرز لک مشخص‌تر است و به درمان بهتر جواب می‌دهد.
  • درمی: رنگدانه در لایه عمیق‌تر است؛ رنگ آن قهوه‌ای روشن تا خاکستری‌آبی است و پاسخ کمتری به درمان دارد.
  • مختلط: ترکیب هر دو نوع؛ شایع‌ترین نوع که معمولاً بهبود نسبی پیدا می‌کند.

شناخت نوع ملاسما به پیش‌بینی پاسخ درمان کمک می‌کند و از انتخاب روش‌هایی که ممکن است لک را بدتر کنند، جلوگیری می‌کند.

درمان ملاسما به صبر نیاز دارد. حتی با درمان درست، کم‌رنگ شدن لک معمولاً چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد و ملاسمای درمی کندتر از نوع اپیدرمی پاسخ می‌دهد. انتظار نتیجه سریع گاهی باعث می‌شود فرد سراغ روش‌های تهاجمی‌تر برود که خطر تیرگی بیشتری دارند.

آیا لک ملاسما درمان قطعی دارد؟

نه، ملاسما درمان قطعی ندارد. ملاسما قابل کنترل است و در بسیاری از افراد به‌طور قابل توجهی کم‌رنگ می‌شود، اما احتمال برگشت آن، به‌خصوص با آفتاب و تغییرات هورمونی، همیشه وجود دارد. به همین دلیل ادعاهایی مثل درمان قطعی ملاسما یا درمان قطعی لک ملاسما صورت معتبر نیستند. پاسخ صادقانه به اینکه آیا لک ملاسما درمان قطعی دارد این است که هدف درمان، کم‌رنگ کردن لک و کنترل طولانی‌مدت آن است، نه حذف همیشگی.

حتی بعد از نتیجه خوب، ملاسما ممکن است در تابستان یا بعد از بارداری برگردد. ادامه مراقبت و ضدآفتاب، تفاوت اصلی بین نتیجه پایدار و برگشت سریع لک است.

به همین دلیل بسیاری از پزشکان بعد از کم‌رنگ شدن لک، یک برنامه نگهدارنده پیشنهاد می‌کنند. این برنامه معمولاً شامل ضدآفتاب روزانه و درمان موضعی سبک‌تر است که برای مدت طولانی ادامه پیدا می‌کند تا احتمال برگشت ملاسما کمتر شود.

بهترین راه درمان ملاسما چیست؟

بهترین راه درمان ملاسما ترکیبی از محافظت دقیق در برابر نور و درمان موضعی است و بقیه روش‌ها روی این پایه سوار می‌شوند. ضدآفتاب پایه همه برنامه‌های درمان ملاسما و درمان لک ملاسماست.

ضدآفتاب‌های رنگی که آیرون اکساید دارند برای ملاسما مناسب‌ترند، چون علاوه بر اشعه UV، بخشی از نور مرئی را هم مهار می‌کنند. درمان ملاسما صورت بدون این محافظت، حتی با بهترین روش‌ها، نتیجه پایداری ندارد.

کرم و پماد برای درمان ملاسما

کرم‌ها و پمادهای ضدلک، خط اول درمان دارویی ملاسما هستند و باید با تجویز پزشک استفاده شوند. هیدروکینون ملاسما را با کاهش تولید رنگدانه کم‌رنگ می‌کند و یکی از مؤثرترین داروهای موضعی است. کرم سه‌جزئی که ترکیبی از هیدروکینون، ترتینوئین و یک کورتون موضعی است، طبق منابع پوستی در بسیاری از موارد باعث بهبود یا کم‌رنگ شدن ملاسما می‌شود.

مصرف طولانی‌مدت و بدون نظارت هیدروکینون یا کرم‌های حاوی کورتون می‌تواند عوارضی مثل تیرگی ماندگار یا نازک شدن پوست ایجاد کند.

آزلائیک اسید، کوجیک اسید و ترانگزامیک اسید موضعی هم از ترکیبات دیگری‌اند که در کرم ملاسما استفاده می‌شوند. بهترین کرم ضد لک ملاسما یا کرم ضد لک قوی برای ملاسما برای هر فرد متفاوت است و پزشک بر اساس نوع پوست و شدت لک آن را انتخاب می‌کند.

زینک اکساید یک ضدآفتاب فیزیکی است و درمان ملاسما با زینک اکساید به معنای محافظت از پوست در برابر نور است، نه درمان مستقل لک. پماد ملاسما یا بهترین کرم برای درمان ملاسما هم بدون ضدآفتاب کارایی کافی ندارد.

درمان خوراکی ملاسما و ترانگزامیک اسید

درمان خوراکی ملاسما با ترانگزامیک اسید یکی از گزینه‌هایی است که در ملاسمای مقاوم به کار می‌رود و فقط باید با تجویز پزشک مصرف شود. ترانگزامیک اسید در درمان ملاسما با کاهش فعالیت سلول‌های رنگدانه‌ساز اثر می‌کند.

این دارو برای همه مناسب نیست. افرادی که سابقه لخته خون، بیماری‌های قلبی‌عروقی یا مصرف داروهای هورمونی دارند، باید پیش از مصرف به‌دقت بررسی شوند. پزشک پیش از تجویز، این موارد را ارزیابی می‌کند.

درمان خوراکی ملاسما معمولاً برای مدت محدود و با پیگیری منظم پزشک تجویز می‌شود. اثر آن تدریجی است و در طول چند هفته تا چند ماه مشخص می‌شود. قطع دارو هم ممکن است با برگشت لک همراه باشد، به همین دلیل ادامه ضدآفتاب و درمان موضعی کنار آن اهمیت دارد.

مزوتراپی و میکرونیدلینگ برای ملاسما

مزوتراپی لک ملاسما با تزریق‌های سطحی ترکیبات روشن‌کننده مثل ترانگزامیک اسید انجام می‌شود و در مطالعات نتایج امیدوارکننده‌ای داشته است. درمان ملاسما با مزوتراپی معمولاً چند جلسه با فاصله منظم لازم دارد و هزینه مزوتراپی به تعداد جلسات و ماده تزریقی بستگی دارد.

درمان ملاسما با میکرونیدلینگ هم گاهی همراه با ترکیبات روشن‌کننده انجام می‌شود تا نفوذ آن‌ها بیشتر شود. این روش باید با احتیاط و در دست پزشک باتجربه انجام شود، چون التهاب زیاد ممکن است ملاسما را بدتر کند. انتخاب بین لیزر و مزوتراپی برای انواع لک، بحث جداگانه‌ای است که به نوع لک بستگی دارد.

لیزر ملاسما

لیزر ملاسما فقط در موارد انتخاب‌شده و با احتیاط زیاد به کار می‌رود. درمان ملاسما با لیزر می‌تواند لک را کم‌رنگ کند، اما خطر برگشت لک یا حتی تیره‌تر شدن آن بعد از لیزر وجود دارد.

لیزر کیوسوئیچ برای ملاسما معمولاً با تنظیمات کم‌انرژی و در چند جلسه استفاده می‌شود تا التهاب کمتری ایجاد کند. لیزر لک ملاسما معمولاً بعد از چند هفته درمان موضعی و در کنار ضدآفتاب انجام می‌شود، نه به‌عنوان درمان اول. این وضعیت با کک‌ومک فرق دارد. درمان کک و مک با لیزر معمولاً نتیجه روشن‌تر و پایدارتری دارد، چون کک‌ومک سطحی‌تر است و مثل ملاسما به التهاب حساس نیست.

درمان جدید ملاسما

درمان جدید ملاسما بیشتر روی ترکیبات موضعی و خوراکی تازه متمرکز است. سیستامین موضعی و ترانگزامیک اسید خوراکی از درمان‌هایی‌اند که در سال‌های اخیر در مطالعات بیشتری بررسی شده‌اند و در برخی افراد نتایج خوبی داشته‌اند. هیچ‌کدام از این درمان‌ها هم ملاسما را به‌طور قطعی از بین نمی‌برند و هر درمان جدیدی باید با نظر پزشک و بر اساس شواهد علمی انتخاب شود.

هر درمان تازه‌ای که با ادعای رفع کامل و سریع ملاسما معرفی می‌شود، باید با احتیاط بررسی شود. درمان‌هایی که شواهد کافی ندارند ممکن است علاوه بر بی‌اثر بودن، پوست را تحریک کنند و لک را بدتر کنند.

درمان خانگی و گیاهی ملاسما؛ چه چیزی مؤثر نیست؟

بیشتر روش‌های درمان خانگی لک ملاسما شواهد علمی کافی ندارند و برخی از آن‌ها حتی لک را تیره‌تر می‌کنند. ملاسما به التهاب پوست حساس است و هر چیزی که پوست را تحریک کند، می‌تواند آن را بدتر کند.

درمان ملاسما با سرکه سیب نمونه رایجی از این روش‌هاست. سرکه سیب اسیدی است و روی پوست می‌تواند سوزش، التهاب و در نتیجه تیرگی بیشتر ایجاد کند. آب لیمو و برخی ماسک‌های خانگی هم همین خطر را دارند.

درباره درمان گیاهی ملاسما و درمان ملاسما در طب سنتی، برخی ترکیبات گیاهی مثل عصاره‌ها در محصولات آرایشی بررسی شده‌اند، اما شواهد کافی برای جایگزینی آن‌ها با درمان پزشکی وجود ندارد. استفاده از ترکیبات ناشناخته روی صورت، به‌خصوص در دوران بارداری، توصیه نمی‌شود.

اگر ظاهر ملاسما شما را آزار می‌دهد، کرم‌پودر یا کانسیلر مناسب یک راه بی‌خطر برای پوشاندن موقت لک‌هاست. محصولات آرایشی‌ای که خودشان ضدآفتاب و رنگدانه آیرون اکساید دارند، هم لک را می‌پوشانند و هم بخشی از محافظت در برابر نور را فراهم می‌کنند.

پیشگیری از برگشت ملاسما

پیشگیری از برگشت ملاسما به اندازه خود درمان اهمیت دارد و بیشتر به محافظت مداوم از پوست برمی‌گردد. این عادت‌ها احتمال برگشت را کمتر می‌کنند:

  • استفاده روزانه از ضدآفتاب با طیف گسترده، ترجیحاً رنگی، حتی در روزهای ابری و داخل خانه کنار پنجره
  • کلاه لبه‌دار و عینک آفتابی در بیرون از خانه
  • پرهیز از گرمای زیاد مثل سونا و آشپزخانه داغ تا جای ممکن
  • دوری از محصولات تحریک‌کننده و لایه‌بردارهای قوی بدون نظر پزشک
  • مشورت با پزشک درباره قرص‌های ضدبارداری هورمونی در صورت تشدید ملاسما

پاسخ اینکه روزی چند بار ضد آفتاب بزنیم برای کسی که ملاسما دارد اهمیت بیشتری دارد؛ ضدآفتاب باید در طول روز تمدید شود، چون اثر آن با گذشت زمان، تعریق و تماس دست کم می‌شود.

تشخیص و برنامه درمان ملاسما

درمان مؤثر ملاسما با تشخیص درست شروع می‌شود. پزشک با معاینه، نوع و عمق ملاسما را مشخص می‌کند و برنامه‌ای متناسب با پوست، سبک زندگی و شرایط هورمونی شما تنظیم می‌کند.

در بسیاری از افراد، درمان ملاسما بخشی از یک برنامه کامل‌تر برای بهبود کیفیت پوست است که ممکن است از درمان موضعی تا روش‌های دستگاهی را شامل شود؛ هزینه جوانسازی پوست با دستگاه هم در این حالت بر اساس روش‌های انتخاب‌شده برآورد می‌شود.

اگر لک‌های قهوه‌ای قرینه روی صورت دارید و می‌خواهید بدانید ملاسماست یا نه، متخصصین مرکز زیبایی الف می‌توانند با معاینه پوست، نوع لک را مشخص کنند و از میان خدمات درمان لک، برنامه مناسب را پیشنهاد دهند.

اطلاعات این مقاله درباره ملاسما را متخصصین مرکز زیبایی الف بر پایه منابع معتبر پوست بازبینی کرده‌اند. این مطلب جایگزین مشاوره پزشک نیست.